<chapter id="basics">
<chapterinfo>
<authorgroup>
<author
><firstname
>Pamela</firstname
> <surname
>Robert</surname
> <affiliation
> <address
><email
>pamroberts@blueyonder.co.uk</email
></address>
</affiliation>
</author>
<othercredit role="translator"
><firstname
>Natalie</firstname
> <surname
>Koning</surname
><affiliation
><address
> <email
>nat@switch.demon.nl</email
></address
></affiliation
> <contrib
>Vertaler/Nalezer</contrib
></othercredit
>  
</authorgroup>
</chapterinfo
> 
<title
>&kspread;: De basis</title>

<note
><para
>Zoals alles in &kde;, is &kspread; op alle mogelijke manieren aan te passen. Dit kan lastig zijn als u probeert de tekst in documenten zoals dit te vergelijken met wat u in uw eigen (aangepaste) versie van &kspread; ziet. Om de kans op verwarring te verkleinen raden we u aan om wanneer u voor het eerst met &kspread; gaat werken, overal in het dialoogvenster "&kspread; instellen" de standaardinstellingen te gebruiken, behalve bij <guilabel
>Automatisch aanvullen</guilabel
> onder <guisubmenu
>Diversen</guisubmenu
>, dat u beter op <guimenuitem
>Geen</guimenuitem
> kunt zetten. </para>
<para
>Het kan ook nuttig zijn on de tekstballonnen in te schakelen door in het KDE-menu <menuchoice
><guimenu
>Configuratiecentrum</guimenu
> <guisubmenu
>Uiterlijk &amp; Kleuren</guisubmenu
> <guimenuitem
>Stijl</guimenuitem
></menuchoice
> te selecteren. </para
></note>

<sect1 id="starting">
<title
>Werkbladen voor beginners</title>

<para
>In dit hoofdstuk proberen we aan de hand van voorbeelden te laten zien wan een rekenbladprogramma als &kspread; feitelijk doet en waarom het zo'n handig hulpmiddel is in alle gevallen waar u met cijfers moet werken. Als u al eerder met rekenbladprogramma's gewerkt hebt, kunt u dit hoofdstuk overslaan.</para>

<para
>Allereerst moet &kspread; gestart worden. U kunt dit doen door <mousebutton
>links</mousebutton
> te klikken op een &kspread;-pictogram (op het bureaublad of op het paneel) of door <menuchoice
><guimenu
>Kantoortoepassingen</guimenu
> <guimenuitem
>&kspread;</guimenuitem
></menuchoice
> in het KDE-menu te selecteren.</para>
<para
>U krijgt eerst de keuze om een nieuw document van een sjabloon te cre&euml;ren, een bestaand of recent bestand te openen of met een leeg document te beginnen. Klik op het tabblad "Document aanmaken", klik op het pictogram "Algemeen" en selecteer <guilabel
>Leeg werkblad</guilabel
>.</para>

<para
>Het werkblad bestaat uit een tabel van lege rechthoekige cellen. Elke rij heeft een nummer en elke kolom heeft een letter. Hier voert u gegevens, formules, tekst of grafieken in. <mediaobject>
<imageobject>
<imagedata fileref="starting1.png" format="PNG"/>
</imageobject>
<textobject>
<phrase
>Schermafdruk begin1</phrase>
</textobject>
</mediaobject>
</para>
<para
>Vul nu volgens het voorbeeld hierboven de tekst en de getallen van de eerste 5 rijen in dezelfde cellen in het werkblad in. Voorlopig hoeft u nog niets in de zevende rij in te vullen. Om iets in een cel in te vullen selecteert u de cel door er met de <mousebutton
>linker</mousebutton
>muisknop op te klikken, of door de cursor met de pijltoetsen naar de cel te verplaatsen. Typ daarna de gegevens en druk op <keycap
>Enter</keycap
> of gebruik de pijltoetsen om naar een andere cel te gaan. </para>
<para
>De gegevens die we ingevuld hebben kunnen een eenvoudig budget voor twee maanden zijn, de uitgaven voor voedsel, woonlasten, kleding en overige zaken. Selecteer nu cel B7 (kolom B, rij 7) en typ het volgende in: <userinput
>=B2+B3+B4+B5</userinput
> en druk op <keycap
>Enter</keycap
>. Omdat de inhoud van de cel met een <keycap
>=</keycap
> begint, weet &kspread; dat het een formule is en dat er een berekening gemaakt moet worden. In dit geval moeten de waarden in de vier cellen B2 tot en met B5 opgeteld worden en de uitkomst van de berekening wordt in cel B7 getoond.</para>
<para
>U zou net zo'n formule in cel C7 kunnen invullen, in dat geval zou de formule er zo uitzien: <userinput
>=C2+C3+C4+C5</userinput
>. Een gemakkelijkere methode is om de inhoud van cel B7 te kopi&euml;ren en in cel C7 te plakken. &kspread; zal automatisch de celverwijzing van B.. in C.. veranderen als de formule gekopieerd is.</para>
<para
>Tot nu toe ziet het er misschien niet indrukwekkend uit. U zou waarschijnlijk hetzelfde kunnen met potlood en papier of met een calculator. Dit is echter nog maar een heel eenvoudig voorbeeld, een eenvoudige berekening met weinig getallen. Zodra de tabel groter wordt en er meer getallen zijn, is het sneller en nauwkeuriger om een werkblad de berekeningen te laten maken dan dit handmatig te doen.</para>
<para
>Met een werkblad kunt u ook <quote
>Stel dat...</quote
> berekeningen uit laten voeren. Omdat een formule automatisch herberekend wordt zodra een van de waarden waar naar verwezen wordt verandert, kunt u snel zien wat er aan de uitkomst verandert wanneer u een waarde verandert. In ons voorbeeld kunt u bijvoorbeeld het effect zien als u bij de kosten voor voedsel in de maand december (C2) een lager bedrag invult. Zo zou u in een werkblad dat het broeikaseffect berekent kunnen zien wat het effect is als de methaanuitstoot met 50 procent vermindert. </para>
</sect1>

<sect1 id="selecting">
<title
>Cellen selecteren</title>
<para
>U kunt &eacute;&eacute;n enkele cel of een rechthoekig gebied van cellen in een werkblad selecteren. De geselecteerde cellen worden weergegeven met een dikke zwarte rand eromheen.</para>
<para
>Om een enkele cel te selecteren klikt u er met de <mousebutton
>linker</mousebutton
>muisknop op. U kunt ook de celverwijzing (bijvoorbeeld <userinput
>B5</userinput
>) in het tekstvak links op de formulebalk invullen en daarna op <keycap
>Enter</keycap
> drukken, of <menuchoice
><guimenu
>Beeld</guimenu
> <guimenuitem
>Ga naar cel...</guimenuitem
></menuchoice
> op de menubalk selecteren.</para>

<para
>U kunt ook door het werkblad navigeren met de <keysym
>pijl</keysym
>toetsen. Als u op <keysym
>Enter</keysym
> drukt verplaatst u de selectie &eacute;&eacute;n cel omhoog, omlaag, naar links of naar rechts, afhankelijk van de instelling bij <guilabel
>Diversen</guilabel
> van het <link linkend="configmisc"
>dialoogvenster "configuratie"</link
> van kspread;.</para>
<para
>Als u de &Ctrl;-toets ingedrukt houdt terwijl u de <keysym
>pijl</keysym
>toetsen gebruikt, wordt de selectie naar het begin of eind van het blok cellen dat gegevens bevat verplaatst.</para>
<para
>Om een celbereik te selecteren sleept u de muis terwijl u de <mousebutton
>linker</mousebutton
>muisknop ingedrukt houdtover de cellen die u wilt selecteren. U kunt ook de verwijzingen van de cel linksboven en de cel rechtsonder (bijvoorbeeld <userinput
>B7:C14</userinput
>) in het tekstvak links op de formulebalk typen en daarna op <keycap
>Enter</keycap
> drukken, of <menuchoice
><guimenu
>Beeld</guimenu
><guimenuitem
>Ga naar cel...</guimenuitem
></menuchoice
> op de menubalk selecteren.</para>
<para
>U kunt ook een celbereik selecteren door eerst de cel in &eacute;&eacute;n hoek van het bereik te selecteren, de &Shift;-toets in te drukken en met de <mousebutton
>linker</mousebutton
>muisknop de cel in de hoek er diagonaal tegenover te klikken.</para>

<para
>Om een gehele rij of kolom te selecteren klikt u met de <mousebutton
>linker</mousebutton
>muisknop op de rijkop (het rijnummer) of op de kolomkop (de kolomletter). Om aangrenzende rijen of kolommen te selecteren sleept u de muis over de gewenste rijnummers of kolomletters terwijl u de <mousebutton
>linker</mousebutton
>muisknop ingedrukt houdt.</para>
</sect1>

<sect1 id="entering">
<title
>Gegevens invoeren</title>
<para
>Om gegevens in te voeren moet u de cel eerst selecteren. Typ de gegevens in en druk op <keycap
>Enter</keycap
> of verplaats de selectie naar een andere cel met &eacute;&eacute;n van de <keysym
>pijl</keysym
>toetsen. Afhankelijk van de gegevens zal &kspread; deze interpreteren als een getal, datum, tijd of tekst:</para>
<itemizedlist>
<listitem
><para
>Getallen worden op de gangbare manier ingetypt; <userinput
>123</userinput
>, <userinput
>-123</userinput
>, <userinput
>456,7</userinput
> of in wetenschappelijke notatie <userinput
>-1.2E-5</userinput
>. </para
></listitem>
<listitem
><para
>De datum wordt volgens de lokale <quote
>systeem</quote
>opmaak ingevoerd. Deze is ingesteld in het <menuchoice
><guisubmenu
>Configuratiecentrum</guisubmenu
><guisubmenu
>Regionale instellingen</guisubmenu 
><guimenuitem
>Land &amp; taal</guimenuitem
></menuchoice
>. Als u bijvoorbeeld de notatie DD/MM/YYYY gebruikt, moet u <userinput
>30/03/2005</userinput
> invoeren voor 30 maart 2005. Voorloopnullen kunnen bij dagen en maanden weggelaten worden en voor jaren in de huidige eeuw zijn alleen de laatste &eacute;&eacute;n of twee cijfers noodzakelijk, bijvoorbeeld <userinput
>9/1/5</userinput
> voor 9 januari 2005. </para
></listitem>
<listitem
><para
>De tijd wordt ook volgens de lokale <quote
>systeem</quote
>opmaak ingevoerd. Als u bijvoorbeeld de 12-uurs notatie gebruikt, voert u de tijd in als HH:MIN am|pm of HH:MIN:SS am|pm: <userinput
>9:42 am</userinput
> of <userinput
>10:30:52 pm</userinput
>. </para
></listitem>
<listitem
><para
>&kspread; definieert alle ingevoerde gegevens als <quote
>tekst</quote
> als het de gegevens niet als getal, datum of tijd herkent. </para
></listitem>
</itemizedlist>
<note
><para
>&kspread; zal getallen, datum en tijd in een cel gewoonlijk rechts uitlijnen en alle andere gegevens links. Dit kan gemakkelijk zijn om snel te zien of de tijd of de datum in de juiste opmaak is ingevoerd. Het is belangrijk om te onthouden dat de manier waarop gegevens weergegeven worden veranderd kan worden door de <link linkend="formatdata"
>celopmaak</link
> te wijzigen.</para
></note>

<para
>U kunt de inhoud van een cel bewerken in het grote tekstinvoervak op de formulebalk. Druk op <keycap
>Enter</keycap
> of klik met de <mousebutton
>linker</mousebutton
>muisknop op het groene vinkje om de wijzigingen te accepteren, klik op het rode kruisje om de bewerking te annuleren.</para>
</sect1>

<sect1 id="copypaste">
<title
>Kopiëren, Knippen en Plakken</title>

<para
>Op het eerste gezicht functioneren <guimenuitem
>Knippen</guimenuitem
>, <guimenuitem
>Kopiëren</guimenuitem
> en <guimenuitem
>Plakken</guimenuitem
> in &kspread; hetzelfde als in andere &kde;-toepassingen. Als u &eacute;&eacute;n of meer cellen geselecteerd hebt, kunt u <guimenuitem
>Kopiëren</guimenuitem
> of <guimenuitem
>Knippen</guimenuitem
> in het menu <guimenu
>Bewerken</guimenu
> selecteren of in het submenu als u met de <mousebutton
>rechter</mousebutton
>muisknop op een cel klikt. U kunt ook de sneltoetsen <keycombo action="simul"
>&Ctrl;<keycap
> C</keycap
></keycombo
> of <keycombo action="simul"
>&Ctrl;<keycap
>X</keycap
></keycombo
> gebruiken, daarna de selectie verplaatsen en <guimenuitem
>Plakken</guimenuitem
> selecteren of de sneltoetsen <keycombo action="simul"
>&Ctrl;<keycap
>V</keycap
></keycombo
> gebruiken. Er zijn echter subtiele verschillen in deze functies in &kspread;, deze worden hieronder besproken.</para>

<para
>Als een cel een formule bevat, dan wordt de formule zelf gekopieerd en niet het getoonde resultaat. Als een formule een verwijzing naar een andere cel bevat, dan wordt die verwijzing door te <guimenuitem
>Knippen</guimenuitem
> of te <guimenuitem
>Kopiëren</guimenuitem
> en te <guimenuitem
>Plakken</guimenuitem
> gewijzigd zodat deze naar de cel verwijst die zich op dezelfde relatieve plaats bevindt als de oorspronkelijke cel. Bijvoorbeeld: als cel A2 de formule <userinput
>=B3</userinput
> bevat en naar cel C4 gekopieerd wordt, zal de formule in cel C4 <userinput
>=D5</userinput
> worden.</para>
<para
>Dit kan een nogal vreemde manier van kopi&euml;ren lijken, maar in 99 procent van de gevallen is het precies wat we nodig hebben (zie <link linkend="absolute"
>absolute celverwijzingen</link
> als dit niet het geval is). Bijvoorbeeld, in het onderstaande boodschappenlijstje zou de inhoud van cel D2 <userinput
>=B2 * C2</userinput
> moeten zijn, van cel D3 <userinput
>=B3 * C3</userinput
>, van cel D4 <userinput
>=B4 * C4</userinput
>, enz. In plaats van in iedere cel een andere formule in te typen, kunt u de eerste formule in D2 intypen, deze naar de cellen eronder kopi&euml;ren en het aan &kspread; overlaten om de verwijzingen aan te passen.</para>
<mediaobject>
<imageobject>
<imagedata fileref="copy1.png" format="PNG"/>
</imageobject>
<textobject>
<phrase
>Schermafdruk copy1</phrase>
</textobject>
</mediaobject>

<sect2 id="copypasteareas">
<title
>Celbereiken kopi&euml;ren en plakken</title>
<para
>In het bovenstaande voorbeeld kan D2 naar alledrie de cellen D3 tot en met D5 gekopieerd worden door D2 te kopi&euml;ren en het celbereik D3:D5 te selecteren alvorens te plakken.</para>
<para
>Een rechthoekig celbereik kan in &eacute;&eacute;n keer geknipt of gekopieerd worden door het bereik te selecteren voordat u gaat knippen of kopi&euml;ren. Selecteer de cel in de linkerbovenhoek van het bereik waar u de inhoud wilt plakken voordat u de inhoud gaat plakken.</para>
<para
>Als u een celbereik, bijvoorbeeld B2:C3 knipt of kopieert, en dat in een groter celbereik plakt, bijvoorbeeld A10:D13, zal de oorspronkelijke inhoud van de cellen herhaald worden om het doelbereik geheel te vullen.</para>
<para
>In &kspread; kunt u ook de methode <quote
>Slepen en Kopiëren</quote
> gebruiken om cellen naar aangrenzende cellen eronder of rechts ernaast te kopi&euml;ren. Om deze methode te gebruiken selecteert u de cel(len) die u wilt kopi&euml;ren en plaatst de muiswijzer op het zwarte vierkantje in de rechterbenedenhoek van de geselecteerde cel(len). De muiswijzer verandert in een dubbele pijl. Houd de <mousebutton
>linker</mousebutton
>muisknop ingedrukt terwijl u de geselecteerde cellen versleept.</para>
</sect2>

<sect2 id="specialpaste">
<title
>Overige methoden om te plakken</title>
<para
>Een cel kan tekst, een waarde of een formule bevatten, maar ook <link linkend="formatspread"
>opmaakinformatie</link
> over een speciaal lettertype, een rand of een achterggrondpatroon. &kspread; heeft speciale mogelijkheden om te plakken waarmee u deze gegevens op verschillende manieren kunt manipuleren.</para>

<para
><menuchoice
><guimenu
>Bewerken</guimenu
> <guimenuitem
>Speciaal Plakken...</guimenuitem
></menuchoice
> opent het dialoogvenster <guilabel
>Speciaal Plakken</guilabel
>. Door het gewenste item in het bovenste gedeelte van dit dialoogvenster te selecteren kunt u <guilabel
>Tekst</guilabel
>, de <guilabel
>Opmaak</guilabel
> van de cel, het <guilabel
>Commentaar</guilabel
> in de cel of <guilabel
>Alles zonder rand</guilabel
> plakken. Met behulp van de items in het onderste gedeelte van dit dialoogvenster kunt u eenvoudige <link linkend="sumspecialpaste"
> rekenkundige bewerkingen uitvoeren</link
> op een celbereik. </para>

<para
><guimenuitem
>Plakken met invoeging</guimenuitem
> voegt de gekopieerde cellen in door de cellen, die anders overschreven zouden worden, het juiste aantal rijen of kolommen naar beneden of naar rechts te verplaatsen. Deze methode kan ook gebruikt worden om gehele rijen of kolommen in het werkblad te kopi&euml;ren.</para>
</sect2>

</sect1>

<sect1 id="insdel">
<title
>Invoegen en verwijderen</title>
<para
>Gebruik de <keysym
>Delete</keysym
>-toets of <menuchoice
><guimenu
>Bewerken</guimenu
> <guisubmenu
>Wissen</guisubmenu
> <guimenuitem
>Tekst</guimenuitem
></menuchoice
> om de tekst, de waarde of de formule uit de geselecteerde cellen, rijen of kolommen te verwijderen zonder andere gegevens te be&iuml;nvloeden.</para>

<para
>Om alles uit de geselecteerde cellen, rijen of kolommen te verwijderen, met inbegrip van commentaar en speciale opmaak, gebruikt u de sneltoetsen <keycombo action="simul"
>&Shift;<keysym
>Delete</keysym
></keycombo
>, of selecteert u <guimenuitem
>Verwijderen</guimenuitem
> in het menu <guimenu
>Bewerken</guimenu
>, of in het submenu dat verschijnt wanneer u met de <mousebutton
>rechter</mousebutton
>muisknop op een selectie klikt. </para>
<para
>Om geselecteerde rijen of kolommen helemaal te verwijderen gebruikt u de opties <guimenuitem
>Rijen verwijderen</guimenuitem
> of <guimenuitem
>Kolommen verwijderen</guimenuitem
> in het submenu dat na <mousebutton
>rechts</mousebutton
>klikken verschijnt.</para>
<para
>Als u met de <mousebutton
>rechter</mousebutton
>muisknop op geselecteerde cellen klikt en <guimenuitem
>Cellen verwijderen</guimenuitem
> in het submenu selecteert, kunt u kiezen of de andere cellen in het werkblad naar boven of naar links verplaatst zullen worden om de plaats van de verwijderde cellen in te nemen.</para>
<para
>Als u nieuwe, lege rijen of kolommen in het werkblad wilt invoegen, selecteert u de rijen of kolommen waar de nieuwe rijen of kolommen moeten komen, klik met de <mousebutton
>rechter</mousebutton
>muisknop en selecteer dan <guimenuitem
>Rijen invoegen</guimenuitem
> of <guimenuitem
>Kolommen invoegen</guimenuitem
> in het submenu.</para>
<para
>U kunt nieuwe cellen in het werkblad invoegen door het bereik te selecteren waar de nieuwe cellen moeten komen. Klik daarna met de <mousebutton
>rechter</mousebutton
>muisknop en selecteer <guimenuitem
>Cellen invoegen</guimenuitem
> in het submenu. U kunt dan kiezen of de bestaande cellen in het geselecteerde celbereik naar beneden of naar rechts verplaatst moeten worden om plaats te maken voor de nieuwe cellen.</para>

</sect1>

<sect1 id="simplesums">
<title
>Eenvoudige berekeningen</title>
<para
>Als het eerste teken in een cel een is-gelijkteken is (<keycap
>=</keycap
>) beschouwt &kspread; de inhoud van de cel als een formule die berekend moet worden. Het resultaat van de berekening wordt in de cel getoond, de formule niet. Als u bijvoorbeeld <userinput
>=2+3</userinput
> in een cel typt, ziet u het resultaat: <emphasis
>5</emphasis
>.</para>
<para
>Van groter nut is, dat een formule verwijzingen naar andere cellen kan bevatten, zodat bij <userinput
>=B4+A3</userinput
> de som van de waarden in de cellen B4 en A3 berekend wordt. Deze berekening zal ververst worden wanneer de waarde in B4 of A3 veranderd wordt.</para>
<para
>Een formule kan zowel een optelling, een aftrekking (<keycap
>-</keycap
>), een vermenigvuldiging (<keycap
>*</keycap
>) en een deling (<keycap
>/</keycap
>) bevatten. De ronde haakjes (<keycap
>(</keycap
> en <keycap
>)</keycap
>) kunnen op dezelfde manier als in algebra gebruikt worden, zodat u ook ingewikkelde formules, zoals <userinput
>=((B10 + C3) *5 - F11) / 2 </userinput
> kunt invoeren.</para>

<para
>Cellen die een formule bevatten, worden gemarkeerd met een blauw driehoekje in de linkerbenedenhoek als het keuzevakje <guilabel
>Formule-indicator tonen</guilabel
> bij <guilabel
>Voorkeuren</guilabel
> in het dialoogvenster <link linkend="configdialog"
>&kspread; instellen</link
> geselecteerd is.</para>
<para
>&kspread; beschikt ook over een groot aantal ingebouwde functies voor statistische, trigonometrische en financi&euml;le berekeningen. Het gebruik hiervan wordt in <link linkend="formulas"
>een later hoofdstuk</link
> van dit handboek uitgelegd. Selecteer <guimenuitem
>Functie</guimenuitem
> in het menu <guimenu
>Invoegen</guimenu
> om in het dialoogvenster <guilabel
>Functie</guilabel
> te zien welke functies beschikbaar zijn.</para>
<para
>De <userinput
>SUM</userinput
>-functie berekent de som van alle waarden in een gespecificeerd celbereik. Bijvoorbeeld  <userinput
>=SUM(B4:C10)</userinput
> berekent de som van alle waarden in het celbereik B4 tot en met C10.</para>
<para
>Als er een serie <keycap
>#</keycap
>-tekens in een cel verschijnt wanneer u een formule hebt ingevoerd, betekent dit dat &kspread; de invoer niet begrijpt. Als de cel met de serie <keycap
>#</keycap
>-tekens een rood driehoekje aan de rechterkant heeft, betekent dit dat de cel niet breed genoeg is om de complete inhoud te tonen. U kunt dan ofwel de cel breder maken, ofwel de cel zo <link linkend="formatdata"
>opmaken</link
> dat de inhoud in de cel past.</para>

<sect2 id="recalc">
<title
>Herberekenen</title>
<para
>Als het keuzevakje <guilabel
>Automatische herberekening</guilabel
> bij <guilabel
>Voorkeuren</guilabel
> van <menuchoice
> <guimenu
>Instellingen</guimenu
><guisubmenu
>KSpread instellen...</guisubmenu
></menuchoice
> geselecteerd is, zal &kspread; de waarde in cellen opnieuw berekenen zodra er iets dat invloed op die waarden heeft gewijzigd wordt.</para>
<para
>U kunt &kspread; op elk moment de opdracht geven om een herberekening te doen door <guimenuitem
>Rekenblad opnieuw berekenen</guimenuitem
> of <guimenuitem
>Werkboek opnieuw berekenen</guimenuitem
> in het menu <guimenu
>Hulpmiddelen</guimenu
> te selecteren, of door de sneltoetsen <keycombo action="simul"
>&Shift;<keysym
>F9</keysym
></keycombo
> of <keysym
>F9</keysym
> te gebruiken.</para>
</sect2>
</sect1>

<sect1 id="sort">
<title
>Gegevens sorteren</title>
<para
>In het eenvoudige voorbeeld hieronder bestaan de gegevens uit de namen van een aantal bergen, het land waar ze zich bevinden en hun hoogte boven de zeespiegel. &kspread; kan dit soort gegevens op verschillende manieren sorteren.</para>
<para>
<mediaobject>
<imageobject>
<imagedata fileref="sort1.png" format="PNG"/>
</imageobject>
<textobject>
<phrase
>Schermafdruk van gesorteerde gegevens</phrase>
</textobject>
</mediaobject>
</para>
<para
>We kunnen de gegevens zo sorteren dat de namen op alfabetische volgorde staan. Selecteer het celbereik dat de gegevens bevat (A2:C7 in dit geval) en selecteer <guimenuitem
>Sorteren</guimenuitem
> in het menu <guimenu
>Gegevens</guimenu
>. Het dialoogvenster <guilabel
>Sorteren</guilabel
> verschijnt. Op het tabblad <guilabel
>Sorteercriteria</guilabel
> kunt u kiezen welke kolom als de primaire sorteersleutel gebruikt wordt, eventueel kunt u ook een secundaire en tertiaire sleutel gebruiken. In het voorbeeld in de schermafbeelding hierboven is kolom B als primaire sleutel gekozen en kolom C als secundaire. De gegevens worden eerst op land gesorteerd en binnen elk land op hoogte.</para>
<para
>Het sorteren gebeurt alfanumeriek en is hoofdlettergevoelig, cijfers gaan voor hoofdletters, die weer voor kleine letters gaan. Cellen met de inhoud <userinput
>Dak</userinput
>, <userinput
>bad</userinput
>, <userinput
>77</userinput
> en <userinput
>Bar</userinput
> zullen als volgt gesorteerd worden: <emphasis
>77 Bar Dak bad</emphasis
>.</para>
<!-- Obsolete, AFAICT (Phil)
<para
>The <guimenuitem
>Sort Increasing</guimenuitem
> and <guimenuitem
>Sort 
Decreasing</guimenuitem
> options from the <guimenu
>Data</guimenu
> menu options 
sort the data according to the contents of the cells in the left column of the 
selected area. For more complex sorting select <menuchoice
><guimenu
>Data
</guimenu
><guimenuitem
>Sort...</guimenuitem
></menuchoice
> to bring up the 
<guilabel
>Sort</guilabel
> dialog box.</para>
-->

<para
>Op het tabblad <guilabel
>Opties</guilabel
> van dit dialoogvenster kunt u instellen om op rij in plaats van op kolom te sorteren. Hier kunt u ook kiezen om een aangepaste sorteerlijst te gebruiken, zoals januari, februari... in plaats van alfanumeriek te sorteren.</para>

<para
>&kspread; kan de resultaten van een sorteeropdracht in een ander celbereik van het werkblad plaatsen of zelfs op een ander werkblad, zodat de oorspronkelijke gegevens niet overschreven worden. Hiervoor moet u de verwijzing van de cel in de linkerbovenhoek van het doelbereik in het tekstvak <guilabel
>Begincel:</guilabel
> op het tabblad <guilabel
>Opties</guilabel
> invullen. De celopmaak zal ook naar het nieuwe bereik meegekopieerd worden als u het keuzevakje <guilabel
>Opmaak kopiëren</guilabel
> selecteert. Als u het keuzevakje<guilabel
>Eerste rij bevat de kop</guilabel
> selecteert, zullen de gegevens van de eerste rij direct in de eerste rij van het doelbereik gekopieerd worden zonder dat ze in de sorteeropdracht worden inbegrepen. </para>
</sect1>


<sect1 id="statusbarsum">
<title
>De overzichtscalculator op de statusbalk</title>
<para
>Aan de linkerkant van de statusbalk ziet u een overzicht van de waarden in de geselecteerde cellen Afhankelijk van de instelling in de keuzelijst <guilabel
>Berekeningsmethode</guilabel
> bij <guilabel
>Diversen</guilabel
> van het dialoogvenster "&kspread; instellen", kan het overzicht &eacute;&eacute;n van de volgende waarden hebben:</para>

<variablelist>
<varlistentry>
<term
><guilabel
>Som</guilabel
></term>
<listitem
><para
>Toont de som van de waarden in de geselecteerde cellen. </para
></listitem>
</varlistentry>

<varlistentry>
<term
><guilabel
>Min</guilabel
></term>
<listitem
><para
>Toont de laagste waarde die voorkomt in de geselecteerde cellen. </para
></listitem>
</varlistentry>

<varlistentry>
<term
><guilabel
>Max</guilabel
></term>
<listitem
><para
>Toont de hoogste waarde die voorkomt in de geselecteerde cellen. </para
></listitem>
</varlistentry>

<varlistentry>
<term
><guilabel
>Gemiddeld</guilabel
></term>
<listitem
><para
>Toont het gemiddelde van alle waarden in de geselecteerde cellen. </para
></listitem>
</varlistentry>

<varlistentry>
<term
><guilabel
>Tellen</guilabel
></term>
<listitem
><para
>Toont het aantal cellen dat numerieke waarden bevat. </para
></listitem>
</varlistentry>

<varlistentry>
<term
><guilabel
>Geen</guilabel
></term>
<listitem
><para
>Er wordt geen overzichtsberekening gemaakt. </para
></listitem>
</varlistentry>
</variablelist>
<para
>De berekeningsmethode kan ook veranderd worden door er met de <mousebutton
>rechter</mousebutton
>muisknop op te klikken en een methode te selecteren.</para>

</sect1>

<sect1 id="saving">
<title
>Uw werk opslaan</title>
<para
>&kspread; slaat het gehele werkboek, dat meer dan &eacute;&eacute;n werkblad kan bevatten, als een enkel document op.</para>
<para
>Als u een nieuw werkboek gecre&euml;erd hebt, of een bestaand werkboek onder een andere naam wilt opslaan, selecteer dan <menuchoice
><guimenu
>Bestand</guimenu
> <guimenuitem
>Opslaan als...</guimenuitem
></menuchoice
>. Er verschijnt een standaard &kde;-dialoogvenster: <guilabel
>Document opslaan als</guilabel
>. Selecteer de map waarin u het werkboek wilt opslaan en vul een naam in bij <guilabel
>Locatie:</guilabel
>. &kspread;-documenten worden gewoonlijk automatisch opgeslagen met de extensie <filename
>.ksp</filename
>, u hoeft dit niet aan de bestandsnaam toe te voegen als u bij <guilabel
>Filter:</guilabel
> &kspread;-document geselecteerd hebt.</para>
<para
>Om het werkboek op te slaan zonder de naam te wijzigen kunt u het menu <menuchoice
><guimenu
>Bestand</guimenu
> <guimenuitem
>Opslaan</guimenuitem
></menuchoice
> gebruiken.</para>

<para
>U kunt een kspread;-werkboek ook in een ander formaat opslaan. Meer informatie hierover kunt u vinden in het hoofdstuk Importeren/exporteren.</para>
<para
>Wanneer u een gewijzigde versie van een werkboek opslaat, zal &kspread; de voorgaande versie als een reservekopie bewaren en een <literal
></literal
> aan het eind van de bestandsnaam toevoegen.</para>
<para
>&kspread; kan enige bescherming bieden tegen het verlies van uw werk door een computercrash of omdat u &kspread; afgesloten hebt zonder het werkboek op te slaan. Dit wordt gedaan door automatisch om de zoveel minuten de laatste versie van het document waar u aan werkt op te slaan onder een andere naam. De automatisch opgeslagen versie wordt verwijderd wanneer u het werkboek opslaat, zodat alleen de meest recente versie overblijft. Wanneer u een werkboek opent controleert &kspread; of er een automatisch opgeslagen versie bestaat, als die versie er is kunt u kiezen om die versie te openen.</para>
<para
>Automatisch opgeslagen bestanden krijgen een naam van het type <filename
>.uwbestandsnaam.autosave</filename
> (let op de punt aan het begin), <filename
>spread1.ksp</filename
> krijgt dan de naam <filename
>.spread1.ksp.autosave</filename
>. U kunt zelf de opties voor het automatisch opslaan <link linkend="configinterface"
>instellen</link
>.</para>

<sect2 id="templates">
<title
>Sjablonen</title>
<para
>Als u veel gelijksoortige documenten maakt, kunt u tijd besparen door eerst een sjabloon te cre&euml;ren en dat als de basis voor de documenten gebruiken.</para>
<para
>Cre&euml;er eerst een document dat alle elementen bevat die u nodig hebt en sla het op als een sjabloon door <menuchoice
><guimenu
>Bestand</guimenu
><guimenuitem
>Sjabloon van document maken...</guimenuitem
></menuchoice
> te selecteren. Het dialoogvenster <guilabel
>Sjabloon maken</guilabel
> verschijnt. Typ een naam voor de sjabloon in het tekstvak <guilabel
>Naam:</guilabel
> en klik op <guibutton
>OK</guibutton
>. De volgende keer dat u een nieuw document opent door <menuchoice
><guimenu
>Bestand</guimenu
> <guimenuitem
>Nieuw</guimenuitem
></menuchoice
> te selecteren, of wanneer u kspread; start, kunt u in het dialoogvenster <guilabel
>Document aanmaken</guilabel
> kiezen om een document van de nieuwe sjabloon te cre&euml;ren.</para>
<para
>In het dialoogvenster <guilabel
>Sjabloon maken</guilabel
> kunt u een ander pictogram kiezen dat boven de sjabloonnaam getoond wordt in het dialoogvenster <guilabel
>Document aanmaken</guilabel
>. U kunt ook de sjabloon aan een andere groep toevoegen. De groepen worden in het dialoogvenster <guilabel
>Document aanmaken</guilabel
> getoond.</para>
</sect2>

</sect1>

<sect1 id="printing">
<title
>Een werkblad afdrukken</title>
<para
>Om een werkblad af te drukken selecteert u <menuchoice
><guimenu
>Bestand</guimenu
> <guimenuitem
> Afdrukken...</guimenuitem
></menuchoice
>, het standaard &kde;-dialoogvenster <guilabel
>Afdrukken</guilabel
> verschijnt. Hier kunt u onder ander de printer selecteren, het aantal kopie&euml;n en of alle of alleen geselecteerde pagina's afgedrukt moeten worden.</para>
<para
>Standaard zal &kspread; alles in het huidige werkblad afdrukken, maar u kunt dit beperken door eerst het bereik te selecteren dat u afgedrukt wilt hebben en daarna <guimenuitem
>Afdrukbereik defini&euml;ren</guimenuitem
> in het menu <menuchoice
><guimenu
>Opmaak</guimenu
> <guisubmenu
>Afdrukbereik</guisubmenu
></menuchoice
> te selecteren.</para>
<para
>&kspread; zal zoveel pagina's afdrukken dat alle gegevens in het huidige werkblad erop passen. U kunt snel zien hoe het werkblad in afzonderlijke pagina's gesplitst zal worden door <menuchoice
><guimenu
>Beeld</guimenu
><guimenuitem
>Paginaranden tonen</guimenuitem
></menuchoice
> te selecteren. De randen van elke pagina zullen in het werkblad aangegeven worden door gekleurde lijnen.</para>

<para
>Voor een gedetailleerder overzicht, inclusief kopteksten en voetteksten kunt u <menuchoice
><guimenu
>Bestand</guimenu
> <guimenuitem
>Afdrukvoorbeeld...</guimenuitem
></menuchoice
> selecteren.</para>

<para
>Om het uiterlijk van afgedrukte documenten te verbeteren kunt u het lettertype, de randen en afmetingen van cellen in het werkblad wijzigen. Meer informatie over opmaak kunt u in het hoofdstuk <link linkend="formatspread"
>Werkbladen opmaken</link
> vinden.</para>

<para
>U kunt ook het dialoogvenster <guilabel
>Paginaopmaak</guilabel
> gebruiken, dit wordt geopend door <menuchoice
><guimenu
> Opmaak</guimenu
><guimenuitem
>Paginaopmaak</guimenuitem
></menuchoice
> te selecteren. In dit dialoogvenster kunt u onder andere de ori&euml;ntaie van de afgedrukte pagina's, de paginagrootte (deze moet geschikt zijn voor uw printer) en de marges instellen.</para>
<para
>Op het tabblad <guilabel
>Koptekst &amp; voettekst</guilabel
> van het dialoogvenster <guilabel
>Paginaopmaak</guilabel
> kunt u tekst, inclusief items zoals de bestandsnaam, de datum en het paginanummer aan de koptekst en voettekst van elke afgedrukte pagina toevoegen.</para>
<para
>In het tekstvak <guilabel
>Afdrukbereik:</guilabel
> op het tabblad <guilabel
>Opties</guilabel
> van het dialoogvenster <guilabel
>Paginaopmaak</guilabel
> kunt u de afgedrukte gegevens beperken tot slechts een deel van het werkblad. Op dit tabblad kunt u ook instellen of het raster, de commentaarindicators en de formule-indicators afgedrukt moeten worden, en welke rijen of kolommen op elke afgedrukte pagina herhaald moeten worden.</para>

</sect1>

</chapter>

<!--
Local Variables:
mode: sgml
sgml-parent-document: ("index.docbook" "book" "chapter")
sgml-minimize-attributes:nil
sgml-general-insert-case:lower
sgml-indent-step:0
sgml-indent-data:nil
End:
-->
