<?xml version="1.0" ?>
<!DOCTYPE book PUBLIC "-//KDE//DTD DocBook XML V4.5-Based Variant V1.1//EN" "dtd/kdedbx45.dtd" [
  <!-- Define an entity for your application if it is not part of KDE
       CVS -->
  <!ENTITY kigo "Kigo">
  <!ENTITY kappname "&kigo;">
  <!ENTITY package "kdegames"
><!-- kdebase, kdeadmin, etc.  Leave
                                     this unchanged if your
                                     application is not maintained in KDE CVS -->
  <!ENTITY % addindex "IGNORE">
  <!ENTITY % Dutch "INCLUDE">
]>
<!-- ................................................................ -->

<book id="kigo" lang="&language;">
<bookinfo>
<title
>Het handboek van &kigo;</title>

<authorgroup>
	<author
><firstname
></firstname
> <surname
>Sascha Peilicke</surname
> <affiliation
> <address
>sasch.pe@gmx.de</address>
		</affiliation>
	</author>
	&Freek.de.Kruijf;&Jaap.Woldringh; 
</authorgroup>

<copyright>
	<year
>2008-2010</year>
	<holder
>Sascha Peilicke</holder>
</copyright>

<legalnotice
>&FDLNotice;</legalnotice>

<date
>2013-05-06</date>
<releaseinfo
>0.5.6 (&kde; 4.11)</releaseinfo>

<abstract>
	<para
>&kigo; is een open source implementatie van het populaire Go spel (ook bekend als Weiqi).</para>
</abstract>
<keywordset>
	<keyword
>KDE</keyword>
	<keyword
>kdegames</keyword
> <!-- do not change this! -->
	<keyword
>spel</keyword
> <!-- do not change this! -->
	<keyword
>kigo</keyword
><!--Application name goes here-->
<!-- Game genre. Use as many as necessary. Available game types are: Arcade, Board, Card, Dice, Toys, Logic, Strategy.-->
	<keyword
>logica</keyword>
	<keyword
>bord</keyword>
<!--Number of possible players. It can be: One, Two,..., Multiplayer-->
	<keyword
>één speler</keyword>
	<keyword
>twee spelers</keyword>
</keywordset>
</bookinfo>

<!-- The contents of the documentation begin here.  Label
each chapter so with the id attribute. This is necessary for two reasons: it
allows you to easily reference the chapter from other chapters of your
document, and if there is no ID, the name of the generated HTML files will vary
from time to time making it hard to manage for maintainers and for the CVS
system. Any chapter labelled (OPTIONAL) may be left out at the author's
discretion. Other chapters should not be left out in order to maintain a
consistent documentation style across all KDE apps. -->

<chapter id="introduction">
    <title
>Inleiding</title>
	<note
><title
>Speltype:</title
><para
>Logisch, bord</para
></note
><!-- Game genre. Use as many as necessary. Available game types are: Arcade, Board, Card, Dice, Toys, Logic, Strategy.-->
	<note
><title
>Aantal mogelijke spelers:</title
><para
>Twee</para
></note
><!--Number of possible players. It can be: One, Two,..., Multiplayer-->
	<para
>&kigo; is een open source implementatie van het populaire Go spel (ook bekend als Weiqi).</para>
	<para
>Go is een strategisch bordspel voor twee spelers. Het is ook bekend als igo (Japans), weiqi of wei ch'i (Chinees) of baduk (Koreaans). Go staat bekend om de strategische complexiteit, ondanks de eenvoudige spelregels. </para>

	<para
>Het spel wordt gespeeld door twee spelers, die om de beurt zwarte en witte stenen (stukken, nu gewoonlijk van glas of plastic) plaatsen op de lege kruispunten van een rooster van 19x19 lijnen (9x9 of 13x13 in eenvoudiger varianten). </para>
<!-- The introduction chapter contains a brief introduction for the
application that explains what it does and where to report
problems. Basically a long version of the abstract.  Don't include a
revision history. (see installation appendix comment) -->
</chapter>

<chapter id="howto">
    <title
>Hoe te spelen</title
> <!-- do not change this! -->
<!--IMPORTANT: If the game has no defined objective, please remove the below line.-->
	<note
><title
>Doel:</title>
	<para
>Het doel van het spel is een groter deel van het bord te beheersen dan de tegenstander. Een steen, of een groep stenen, wordt geslagen en van het bord verwijderd als er geen lege aansluitende kruispunten zijn, en dit komt doordat ze geheel omgeven zijn door stenen van de andere kleur. </para
></note
><!--Describe the objective of the game.-->
    <sect1 id="starting">
    <title
>Een spelletje starten</title>
<!--How to play description. Don't be to specific on rules as they have a separate section in this document-->
	<para
>Bij het begin van &kappname; zijn er twee mogelijkheden om het wondermooie spel Go te spelen: een nieuw spel beginnen, of verder gaan met een vorig spel.</para>

    <sect2 id="new_game">
    <title
>Een nieuw spel beginnen</title>
      <para
>Bij het starten van  &kappname; ziet u een scherm zoals in het schermbeeld hieronder weergegeven. Hierin kunt u de namen van de beide spelers opgeven, en de grootte van het bord. U kunt ook instellen dat één of beide spelers door de computer worden gespeeld. Als u tegen de computer wilt spelen, kunt u ook de speelsterkte ervan instellen. Het spel kan worden gestart door <guimenuitem
>Spel starten</guimenuitem
> te selecteren in het menu <guimenu
>Spel</guimenu
>, te klikken op <guibutton
>Spel starten</guibutton
> in de widget voor <quote
>Spel instellen</quote
> of door op de toets <keycap
>S</keycap
> te drukken. </para>
      <screenshot>
      <screeninfo
>Nieuw scherm voor het spel</screeninfo>
      <mediaobject>
      <imageobject
><imagedata format="PNG" fileref="start-new-game.png"/></imageobject>
      <textobject
><phrase
>Nieuw scherm voor het spel</phrase
></textobject>
      </mediaobject>
      </screenshot>
     </sect2>
     <sect2 id="load_game">
     <title
>Een ingelezen spel instellen</title>
      <para
>Als u een eerder begonnen spel wilt voortzetten kunt u de optie <guimenuitem
>Inlezen...</guimenuitem
> kiezen in het menu <guimenu
>Spel</guimenu
> (zie het schermbeeld van het menu hierboven). Er verschijnt dan een bestandenkiezer, waarin u het gewenste bestand kunt kiezen waarin het gewenste opgeslagen spel. </para>

      <para
>U ziet nu een scherm dat er uitziet als in het schermbeeld hieronder. Indien u niet verder wilt gaan na de laatste zet, kunt u net zo veel zetten teruggaan als u wenst. U ziet het bord met elke zet terug veranderen. In het instelscherm ziet u ook heel wat bijkomende informatie over het opgeslagen spel. </para>

      <para
>Druk nu op  <guibutton
>Spel starten</guibutton
> om verder te gaan. </para>
      <screenshot>
      <screeninfo
>Scherm ingelezen spel</screeninfo>
      <mediaobject>
      <imageobject
><imagedata format="PNG" fileref="start-loaded-game.png"/></imageobject>
      <textobject
><phrase
>Scherm ingelezen spel</phrase
></textobject>
      </mediaobject>
      </screenshot>

      <para
>Er is ook een optie voor het downloaden vanaf het internet van eerder gespeelde Go-spellen, of  spellen die door andere gebruikers zijn opgestuurd. Klik op  <guimenuitem
>Meer spellen verkrijgen...</guimenuitem
> in het menu <guimenu
>Spel</guimenu
>. </para>
      <screenshot>
      <screeninfo
>Nieuwe spellen ophalen</screeninfo>
      <mediaobject>
      <imageobject
><imagedata format="PNG"
fileref="get-new-games.png"/></imageobject>
      <textobject
><phrase
>Schermbeeld Nieuwe spellen ophalen</phrase
></textobject>
      </mediaobject>
      </screenshot>
     </sect2>
    </sect1>

    <sect1 id="playing">
    <title
>Een spel spelen</title>
      <para
>U kunt nu uw eerste spel met Go spelen. Indien u de spelregels nog niet kent, kunt u die lezen op <ulink url="http://en.wikipedia.org/wiki/Go_game"
>Wikipedia article</ulink
> of op <ulink url=" http://playgo.to/interactive/"
>The Interactive Way To Go</ulink
> van  Hiroki Mori. U kunt ook kijken op <ulink url="http://gobond.nl/Generiek/ToonPagina.php?Pagina=2"
>van de Nederlandse Go Bond</ulink
>. </para>

      <para
>Een zet doen is eenvoudig. Klik op een van de snijpunten (kruispunten) op het bord van Go. U ziet dan een klein zwart puntje op de plaats waar uw steen wordt geplaatst als u klikt. </para>

      <para
>De kleur van de muisaanwijzer geeft aan welke speler aan zet is. </para>

      <para
>U kunt dit ook zien als u de spelinformatie leest met hierin de vorige zet, en wat statistische gegevens. Er is ook een complete geschiedenis beschikbaar. Indien u wilt weten in welke volgorde de stenen op het bord zijn geplaatst, klikt u op de knop <guibutton
>Zetnummers tonen</guibutton
>. Indien u denkt dat u niets opschiet met een volgende zet, kunt u op de knop <guibutton
>Pas</guibutton
> drukken, waardoor de beurt teruggaat naar uw tegenstander. Indien beide spelers passen, is het spel afgelopen. Merk op dat het beëindigen van een spel Go altijd in overleg gaat. </para>
      <screenshot>
      <screeninfo
>Een nieuw spel beginnen</screeninfo>
      <mediaobject>
      <imageobject
><imagedata format="PNG" fileref="play-game.png"/></imageobject>
      <textobject
><phrase
>Een nieuw spel beginnen</phrase
></textobject>
      </mediaobject>
      </screenshot>
      <para
>Merk op dat u altijd een huidig spel kunt opslaan. Doe dit met behulp van het menu <guimenu
>Spel</guimenu
> en kies hierin <guimenuitem
>Opslaan</guimenuitem
> item. </para>

	<sect2 id="hint">
	<title
>Een hint krijgen</title>
	<para
>Soms is het lastig een zet te bedenken. Als u een kleine aanwijzing wilt krijgen van de computer, drukt u op de knop <guibutton
>Hint</guibutton
>, die te zien is in het schermbeeld hieronder. U ziet dan een paar doorzichtige stenen met een getal erop. Dit zijn dan aanbevelingen voorzien van een score. Aan de score kunt u zien hoe goed de aanbevolen zet is. Klik maar op een van de aanbevolen zetten, of op enig ander vrij veld, voor uw volgende zet.  </para>
      <screenshot>
      <screeninfo
>Een hint krijgen</screeninfo>
      <mediaobject>
      <imageobject
><imagedata format="PNG" fileref="hint.png"/></imageobject>
      <textobject
><phrase
>Een hint krijgen</phrase
></textobject>
      </mediaobject>
      </screenshot>
      </sect2>
      </sect1>

      <sect1 id="strattips">
      <title
>Strategieën en tips</title>
      <itemizedlist>
      <listitem
><para
>Go is meer een kwestie van het omsingelen van gebied (lege ruimte) dan van het slaan van vijandelijke stenen.</para
></listitem>
      <listitem
><para
>Gebied kan makkelijker worden omsingeld nabij de hoeken (aan twee zijden), dan aan de randen van het bord (3 zijden) en het moeilijkst in het midden van het bord.</para
></listitem>
      <listitem
><para
>Bij het begin van het spel kunt u het beste de stukken ver uit elkaar plaatsen. Vul uw verdedigingslijnen pas in als uw tegenstander naar binnen begint te dringen</para
></listitem>
      <listitem
><para
>Plaats stenen niet apart direct naast die van uw tegenstander als u aanvalt. Die lopen dan gevaar te worden opgeslokt, en daar is GnuGo erg goed in. Het is vaak beter wat minder direct aan te vallen.</para
></listitem>
      <listitem
><para
>Om niet te kunnen worden geslagen, moet een groep stenen twee <quote
>ogen</quote
> hebben, of die kunnen maken als die groep wordt aangevallen. <quote
>Ogen</quote
> zijn ruimten die niet met elkaar zijn verbonden. Denk aan een doughnut met twee gaten. Uw tegenstander kan de buitenkant omsingelen, maar kan niet beide gaten in een keer bezetten.</para
></listitem>
      <listitem
><para
>Op het 19x19 bord worden typisch diverse gebieden gevormd, aangevallen of verdedigd. U zult verschillende gevechten tegelijk moeten aangaan. De strategie houdt het inschatten in van sterktes en zwakheden in verschillende gebieden, en het verdelen van uw zetten hierover. Is het beter hier aan te vallen of moet je daar verdedigen?</para
></listitem>
      <listitem
><para
>Als het bord voller wordt, en het eindspel komt dichter bij, wordt het belangrijk wat compacter te spelen, te knagen aan de verdediging van de tegenstander, en die van u zelf te versterken. Kleine foutjes en omissies kunnen u dan duur komen te staan.</para
></listitem>
      </itemizedlist>
      </sect1>
</chapter>

<chapter id="interface"
><title
>Overzicht van de interface</title
> <!-- do not change this! -->
<sect1 id="menus">
<title
>Het menu van  &kappname;</title>
<para
>&kappname; heeft een standaard &kde; spelmenu, behalve het volgende:</para>
		<variablelist>
			<varlistentry  id="game-menu-get-more">
				<term
><menuchoice
><shortcut
><keycombo action="simul"
>&Ctrl;<keycap
>G</keycap
></keycombo
></shortcut
> <guimenu
>Spel</guimenu
> <guimenuitem
>Meer spellen verkrijgen...</guimenuitem
> </menuchoice
></term>
				<listitem
><para
><action
>Opent de standaard dialoog voor nieuwe zaken ophalen van &kde; voor het ophalen van spellen die door een ander zijn opgeslagen.</action
></para
></listitem>
			</varlistentry>
			<varlistentry id="game-menu-start">
				<term
><menuchoice
><shortcut
><keycap
>S</keycap
></shortcut
> <guimenu
>Spel</guimenu
> <guimenuitem
>Spel starten</guimenuitem
> </menuchoice
></term>
				<listitem
><para
><action
>Start</action
> het nieuwe of ingelezen spel.</para
></listitem>
			</varlistentry>
			<varlistentry id="game-menu-finish">
				<term
><menuchoice
><shortcut
><keycap
>F</keycap
></shortcut
> <guimenu
>Spel</guimenu
> <guimenuitem
>Spel beëindigen</guimenuitem
> </menuchoice
></term>
				<listitem
><para
><action
>Maakt een einde aan</action
> het huidige spel. Denk er aan dat het eindigen van een spel in Go altijd in overleg gaat.</para
></listitem>
			</varlistentry>
			<varlistentry id="move-menu-pass">
				<term
><menuchoice
><shortcut
><keycap
>P</keycap
></shortcut
> <guimenu
>Zet</guimenu
> <guimenuitem
>Pas</guimenuitem
> </menuchoice
></term>
				<listitem
><para
>U kunt hiermee <action
>passen</action
> (uw beurt voorbij laten gaan).</para
></listitem>
			</varlistentry>
			<varlistentry id="move-menu-hint">
				<term
><menuchoice
><shortcut
><keycap
>H</keycap
></shortcut
> <guimenu
>Zet</guimenu
> <guimenuitem
>Hint</guimenuitem
> </menuchoice
></term>
				<listitem
><para
><action
>Geeft een aanwijzing</action
> door het tonen van doorzichtige stenen met daarop een score.</para
></listitem>
			</varlistentry>
			<varlistentry id="move-menu-numbers">
				<term
><menuchoice
><shortcut
><keycap
>N</keycap
></shortcut
> <guimenu
>Zet</guimenu
> <guimenuitem
>Zetnummers tonen</guimenuitem
> </menuchoice
></term>
				<listitem
><para
>Tonen van zetnummers <action
>aan/uit</action
>.</para
></listitem>
			</varlistentry>
			<varlistentry id="settings-menu-hide-docker">
				<term
><menuchoice
><guimenu
>Instellingen</guimenu
> <guisubmenu
>Zijbalken</guisubmenu
> <guimenuitem
>Zetten</guimenuitem
> </menuchoice
></term>
				<listitem
><para
>Toont of verbergt de zijbalk voor zetten</para
></listitem>
			</varlistentry>
			<varlistentry id="settings-menu-settings">
				<term
><menuchoice
><guimenu
>Instellingen</guimenu
> <guimenuitem
>&kappname; instellen...</guimenuitem
> </menuchoice
></term>
				<listitem
><para
><action
>Opent een dialoog voor het instellen van &kappname;.</action
> Zie het deel <link linkend="configuration"
>Spel instellen</link
> voor details.</para
></listitem>
			</varlistentry>
		</variablelist>
<para
>Bovendien heeft &kappname; de gebruikelijke &kde;- <guimenu
>Instellingen</guimenu
> en <guimenu
>Help</guimenu
> menu's.  Meer informatie vindt u in de secties over het  <ulink url="help:/fundamentals/menus.html#menus-settings"
>Instellingenmenu</ulink
> en het <ulink url="help:/fundamentals/menus.html#menus-help"
>Helpmenu</ulink
> in de Basisinformatie over &kde;. </para>

</sect1>

<sect1 id="keybindings">
<title id="keybindings-title"
>Sneltoetsen</title>
  <para
>De standaard sneltoetsen zijn:</para>

  <table>
  <title
>Sneltoetsen</title>
  <tgroup cols="2">
  <tbody>
  <row>
    <entry
>Het huidige spel beëindigen</entry>
    <entry
><keycap
>F</keycap
></entry>
  </row>
  <row>
    <entry
>Andere spellen van andere spelers ophalen </entry>
    <entry>
      <keycombo action="simul"
>&Ctrl;<keycap
>G</keycap
></keycombo>
    </entry>
  </row>
  <row>
    <entry
>Help</entry>
    <entry
><keycap
>F1</keycap
></entry>
   </row>
  <row>
    <entry
>Opgeslagen spel inlezen</entry>
    <entry>
    <keycombo action="simul"
>&Ctrl;<keycap
>O</keycap
></keycombo>
    </entry>
  </row>
  <row>
    <entry
>Passen</entry>
    <entry
><keycap
>P</keycap
></entry>
  </row>
  <row>
    <entry
>Afsluiten</entry>
    <entry>
    <keycombo action="simul"
>&Ctrl;<keycap
>Q</keycap
></keycombo>
    </entry>
  </row>
  <row>
    <entry
>Een ongedane zet toch doen</entry>
    <entry>
      <keycombo action="simul"
>&Ctrl;&Shift;<keycap
>Z</keycap
></keycombo>
    </entry>
  </row>
  <row>
    <entry
>Het huidige spel opslaan</entry>
    <entry>
      <keycombo action="simul"
>&Ctrl;<keycap
>S</keycap
></keycombo>
    </entry>
  </row>
  <row>
    <entry
>Een nieuw spel beginnen</entry>
    <entry>
    <keycombo action="simul"
>&Ctrl;<keycap
>N</keycap
></keycombo>
    </entry>
  </row>
  <row>
    <entry
>Nieuw of ingelezen spel beginnen</entry>
    <entry
><keycap
>S</keycap
></entry>
  </row>
  <row>
    <entry
>Zichtbaarheid zetnummers aan/uit</entry>
    <entry
><keycap
>N</keycap
></entry>
  </row>
  <row>
    <entry
>Uw laatste zet ongedaan maken</entry>
    <entry>
      <keycombo action="simul"
>&Ctrl;<keycap
>Z</keycap
></keycombo>
    </entry>
  </row>
  <row>
    <entry
>Wat is dit?</entry>
    <entry>
    <keycombo action="simul"
>&Shift;<keycap
>F1</keycap
></keycombo>
    </entry>
  </row>
  </tbody>
  </tgroup>
  </table>
</sect1>
</chapter>

<chapter id="configuration">
<title
>Spelconfiguratie</title
> <!-- do not change this! -->
<!--This section describes configuration GUI. If your game is configured using menubar exclusively, please remove this section.-->
  <para
>Indien u de instellingen van &kappname; wilt wijzigen, gaat u naar het menu <guimenu
>Instellingen</guimenu
> en klikt u op <guimenuitem
>&kappname; instellen...</guimenuitem
>. </para>

  <para
>U ziet nu de instellingendialoog zoals in het schermbeeld hieronder. U krijgt die ook door te drukken op <keycombo
>&Alt;<keycap
>S</keycap
></keycombo
> en daarna op <keycombo
>&Alt;<keycap
>C</keycap
></keycombo
>. </para>

  <para
>&kappname; is erg flexibel en kan naar believen worden aangepast. U kunt de posities en grootte wijzigen van alle beeldelementen (widgets) naast het speelgedeelte in het midden. U kunt ook de werkbalk aanpassen aan wat u daarin beschikbaar wilt hebben. Dit doet u in het menu <guimenu
>Instellingen</guimenu
>. Kies hierin <guimenuitem
>Werkbalken instellen...</guimenuitem
>.  Dit kunt u ook doen voor alle sneltoetsen in het spel. Als u zo veel mogelijk ruimte voor het speelveld wilt hebben, kunt u zelfs de werkbalk en de meeste zijbalken verbergen in het <guimenu
>Instellingen</guimenu
>-menu. </para>
  <sect1 id="genconig">
  <title
>Algemene instellingen</title>
    <para
>Het belangrijkste aspect hier is het instellen van de backend van het werkprogramma (engine) van Go. &kappname; werkt alleen goed met een geldige backend. Zoals u in het schermbeeld hieronder kunt zien, wordt hiervoor standaard GnuGo gebruikt. Het lampje bij het gebruikte werkprogramma is groen als alles in orde is. Is dit niet het geval, of wilt u een ander werkprogramma voor Go, dan moet u dat installeren. Let op dat dit het GnuGo Text Protocol (GTP) ondersteunt, en pas de instellingen daaraan aan. Verdere informatie hierover vindt u in de documentatie van dat werkprogramma voor Go. </para>
    <screenshot>
    <screeninfo
>Algemene instellingen</screeninfo>
    <mediaobject>
    <imageobject
><imagedata format="PNG" fileref="setup-general.png"/></imageobject>
    <textobject
><phrase
>Algemene instellingen.</phrase
></textobject>
    </mediaobject>
    </screenshot>
    </sect1>
    <sect1 id="configuration-theme">
    <title
>Thema-instellingen</title>
    <para
>Deze pagina stelt u in staat het thema van &kappname; te wijzigen. </para>
    <screenshot>
    <screeninfo
>&kappname; instellen - thema's</screeninfo>
	<mediaobject>
	  <imageobject>
	    <imagedata fileref="setup-theme.png" format="PNG"/>
	  </imageobject>
	    <textobject>
	    <phrase
>Thema-instellingen</phrase>
	  </textobject>
	</mediaobject>
    </screenshot>
    </sect1>
</chapter>

<chapter id="credits">

<!-- Include credits for the programmers, documentation writers, and
contributors here. The license for your software should then be included below
the credits with a reference to the appropriate license file included in the KDE
distribution. -->

<title
>Dankbetuiging en licentie</title>

<para
>&kigo; </para>
<para
>Programma copyright 2009 Sascha Peilicke <email
>sasch.pe@gmx.de</email
> </para>

<para
>Documentatie Copyright &copy; 2009 Sascha Peilicke <email
>sasch.pe@gmx.de</email
> </para>

<para
>Documentatie bewerking en conversie naar docbook door Yuri Chornoivan <email
>yurchor@ukr.net</email
> </para>

<para
>Standaard thema ontworpen door Arturo Silva <email
>jasilva28@gmail.com</email
> </para>

&meld.fouten;&vertaling.freek;&vertaling.jaap; &underFDL; &underGPL; </chapter>

&documentation.index;
</book>
<!--
Local Variables:
mode: sgml
sgml-omittag: nil
sgml-shorttag: t
sgml-general-insert-case: lower
End:
-->

